Introductie
In ziekenhuizen en thuiszorg blijken gesprekken over veranderingen in psychosociale behoeften niet altijd gevoerd te worden. Niet bespreken kan bij patiënten leiden tot onzekerheid, angst, stress, en verergering van het probleem.
Doel studie
Realiseren dat verpleegkundigen gesprekken voeren met patiënten met ongeneeslijke kanker over psychosociale behoeften, inclusief veranderingen in intimiteit en seksualiteit. Daarnaast wilden we bereiken dat de kennis en vaardigheden van verpleegkundigen in het voeren van dergelijke gesprekken toeneemt. De gesprekken moeten leiden tot betere zorg en betere kwaliteit van leven voor patiënten en hun partners.
Vraagstelling/ hypotheses
Wat zijn de competenties verpleegkundigen t.a.v. het bespreken van psychosociale behoeften, inclusief veranderingen in intimiteit en seksualiteit, met patiënten met ongeneeslijke kanker?
Methode
In het project werkten we samen met een panel dat bestond uit patiënten, verpleegkundigen en artsen uit verschillende ziekenhuizen en een thuiszorgorganisatie. Met dit panel hebben we uitgezocht welke knelpunten worden ervaren en wat ervoor nodig is om te zorgen dat gesprekken over psychosociale behoeften, inclusief veranderingen in intimiteit en seksualiteit, wel gevoerd worden. Hieruit bleek dat onder andere een training wenselijk was. In afstemming met het panel hebben we een trainingsprogramma ontwikkeld dat geschikt was voor verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten, artsen en andere zorgprofessionals. We hebben patiënten en verpleegkundigen geïnterviewd en vragenlijsten aan verpleegkundigen gegeven om na te gaan of de gesprekken waren verbeterd.
(Klinische) relevantie
Ons project heeft geleid tot bewustwording bij verpleegkundigen over het belang van het voeren van gesprekken over psychosociale behoeften, inclusief veranderingen in intimiteit en seksualiteit. Na het trainingsprogramma voelden verpleegkundigen zich beter in staat om deze gesprekken te voeren met patiënten met ongeneeslijke kanker. Wel zeiden verpleegkundigen dat ze nog drempels ervaren om te praten over intimiteit en seksualiteit met patiënten met een andere culturele achtergrond of met oudere patiënten met ongeneeslijke kanker. Patiënten vertelden dat ze merkten dat er tijd werd genomen voor een gesprek en dat ze ruimte kregen om vragen te stellen.
Translatie/ implementatie
We hebben daarbij volgens plan gebruik gemaakt van de principes van participatief actieonderzoek, een methode die wordt gekenmerkt door systematische betrokkenheid van patiënten, naasten, verpleegkundigen en artsen als samenwerkingspartners in alle fasen van het project. Participatie werd toegepast in de vorm van co-creatie. Dit bevorderde implementatie van trainingsmaterialen. De trainingsmaterialen en blauwdruk implementatieplan zijn gedeeld met de deelnemende instellingen en met panelleden uit verschillende organisaties (waaronder patiënten verenigingen). Daarnaast zijn de trainingsmaterialen inclusief een bijpassende handleiding geplaatst op Palliaweb op de themapagina Seksualiteit & Intimiteit in de Palliatieve Fase.
Publicaties
Arends, S. A. M., van Rossum, C. E., Eeltink, C. M., Robertus, J. E., Schoonmade, L. J., Francke, A. L., & Jongerden, I. P. (2024). Feasibility and effectiveness of communication tools for addressing intimacy and sexuality in patients with cancer: A systematic review. Supportive Care in Cancer, 32(2), Article 109. https://doi.org/10.1007/s00520-024-08308-6 - publicatie openen
Arends, S. A. M., Eeltink, C. M., Ploos van Amstel, F. K., Oosten, A. W., Ruijter, D. C., van der Loo, N., Harterink-Poker, B., Francke, A. L., & Jongerden, I. P. (2025). Enhancing nurses’ communication about psychosocial needs and changes in intimacy and sexuality in patients with advanced cancer: A mixed-method study. International Journal of Nursing Studies Advances, 8, Article 100335. https://doi.org/10.1016/j.ijnsa.2025.100335 - publicatie openen